الگوی ۱۱ صورتحساب الکترونیکی چیست؟ آشنایی با الگوی بورس اوراق بهادار مبتنی بر کالا

با توسعه سامانه مؤدیان و گسترش انواع صورتحساب‌های الکترونیکی، برای برخی فعالیت‌ها و معاملات خاص، الگوهای اختصاصی صورتحساب نیز تعریف شده است. الگوی شماره ۱۱ یکی از این الگوهاست که با عنوان «بورس اوراق بهادار مبتنی بر کالا» شناخته می‌شود.

در این مقاله، مفهوم الگوی ۱۱، ارتباط آن با بورس کالا و گواهی سپرده کالایی، قواعد صدور، پیامد عدم تطابق اطلاعات و نحوه اصلاح و ابطال صورتحساب‌های این الگو را بررسی می‌کنیم.

الگوی ۱۱ صورتحساب الکترونیکی چیست؟

الگوی ۱۱ یکی از الگوهای صورتحساب الکترونیکی نوع اول در سامانه مؤدیان است و عنوان رسمی آن «بورس اوراق بهادار مبتنی بر کالا» است.

این الگو مخصوص ثبت فروش اشخاصی است که کالای خود را از طریق گواهی سپرده در بورس به فروش می‌رسانند. بنابراین الگوی ۱۱ با فروش عادی کالا تفاوت دارد و اطلاعات آن باید با اطلاعات معامله بورسی مطابقت داشته باشد.

مهم‌ترین مبنای این تطابق، اعلامیه فروش بورس است؛ یعنی اعلامیه فروشی که از بورس اوراق بهادار مبتنی بر کالا صادر می‌شود. اطلاعاتی مانند شناسه کالا، مقدار، واحد اندازه‌گیری و ارزش معامله باید با این اعلامیه هماهنگ باشد.

چه کسی باید از الگوی ۱۱ استفاده کند؟

الگوی ۱۱ برای فروشندگانی کاربرد دارد که کالای خود را از طریق گواهی سپرده در بورس کالا می‌فروشند. در این معاملات، فروشنده یا سپرده‌گذار باید صورتحساب فروش را مطابق اطلاعات اعلامیه فروش در سامانه مؤدیان صادر کند.

بورس اوراق بهادار مبتنی بر کالا چیست؟

برای درک بهتر الگوی ۱۱، ابتدا باید با مفهوم اوراق بهادار مبتنی بر کالا آشنا شویم.

اوراق بهادار ابزارهای مالی قابل معامله‌ای هستند که می‌توانند نشان‌دهنده مالکیت، طلب یا یک حق مالی باشند. در برخی از این ابزارها، یک کالا به‌عنوان دارایی پایه در نظر گرفته می‌شود. به همین دلیل به آن‌ها اوراق بهادار مبتنی بر کالا گفته می‌شود.

یکی از نمونه‌های شناخته‌شده این حوزه، گواهی سپرده کالایی است. این گواهی نشان‌دهنده مالکیت مقدار مشخصی از یک کالا است که در یک انبار مورد تأیید نگهداری می‌شود.

بورس کالا چه ارتباطی با الگوی ۱۱ دارد؟

برای درک الگوی ۱۱، بهتر است تفاوت آن با بورس کالا و گواهی سپرده کالایی را بدانیم:

بورس کالا محل فعالیت است، گواهی سپرده کالایی یکی از ابزارهای مرتبط با کالا است و الگوی ۱۱ ساختار صورتحساب الکترونیکی مربوط به فروش از طریق گواهی سپرده در سامانه مؤدیان است. بنابراین الگوی ۱۱ را نباید الگوی عمومی تمام معاملات بورس کالا دانست.

قواعد مهم الگوی ۱۱

الگوی ۱۱ مانند سایر الگوها قواعد مشخصی دارد که هنگام صدور صورتحساب باید رعایت شوند.

۱. ثبت اطلاعات خریدار الزامی نیست

در این الگو ثبت اطلاعات خریدار الزامی نیست. این قاعده در صورتحساب‌های صادرات و صورتحساب‌های نوع دوم و سوم نیز برقرار است.

۲. فقط یک ردیف کالا قابل ارسال است

فروشنده در صورتحساب الگوی ۱۱ فقط می‌تواند یک ردیف شناسه کالا/خدمت ارسال کند. اگر معامله شامل چند شناسه کالا یا خدمت باشد، نمی‌توان همه آن‌ها را در یک صورتحساب الگوی ۱۱ قرار داد. این محدودیت در الگوی فروش زنجیره هم وجود دارد.

۳. تاریخ صورتحساب باید با اعلامیه فروش سازگار باشد

تاریخ و زمان صدور صورتحساب باید بزرگ‌تر یا مساوی تاریخ اعلامیه فروش بورس باشد. صدور صورتحساب با تاریخی قبل از تاریخ اعلامیه فروش باعث مغایرت و خطا می‌شود.

۴. روش تسویه نقدی، نسیه یا نقدی/نسیه است

در الگوی ۱۱ ثبت روش تسویه به‌صورت نقدی، نسیه و نقدی/نسیه امکان‌پذیر است. اگر روش تسویه «نقدی/نسیه» انتخاب شود، ثبت فیلدهای مبلغ پرداختی نقدی و مبلغ نسیه اجباری است.

۵. نرخ مالیات بر ارزش افزوده صفر است

نرخ مالیات بر ارزش افزوده در این الگو صفر است. اما برخورداری از معافیت نرخ صفر سیستمی به تطابق اطلاعات صورتحساب با اعلامیه فروش بستگی دارد (در بخش بعد توضیح داده شده است).

۶. موضوع صورتحساب: اصلی، اصلاحی یا ابطالی

موضوع صورتحساب در این الگو فقط می‌تواند اصلی، اصلاحی یا ابطالی باشد. «برگشت از فروش» در این الگو وجود ندارد.

شرط‌های معافیت نرخ صفر سیستمی

برای بهره‌مندی از معافیت نرخ صفر سیستمی، اطلاعات زیر باید با اعلامیه فروش بورس مطابقت داشته باشد:

• شناسه کالا/خدمت: مقدار این فیلد باید با شناسه موجود در اعلامیه فروش یکی باشد.
• تعداد/مقدار: باید با مقدار موجود در اعلامیه فروش مطابقت داشته باشد.
• واحد اندازه‌گیری: باید با واحد اندازه‌گیری موجود در اعلامیه فروش یکی باشد.
• مبلغ بعد از تخفیف: باید با ارزش معامله در اعلامیه فروش مطابقت داشته باشد.

فیلدهای اختصاصی الگوی ۱۱

دو فیلد اختصاصی این الگو، شماره و تاریخ اعلامیه فروش بورس هستند و هر دو اجباری‌اند.

شماره اعلامیه فروش بورس

• برای هر نماد معاملاتی مشمول گواهی سپرده، ثبت شماره اعلامیه فروش صادره از بورس الزامی است.
• این فیلد معیار کنترل صحت اطلاعات فروشنده و کالای فروخته‌شده است.
• در صورت عدم مطابقت با اعلامیه فروش، صورتحساب فروش عادی محسوب می‌شود.

تاریخ اعلامیه فروش بورس

• معادل تاریخ اعلامیه فروش برای هر نماد مشمول گواهی سپرده است و تاریخ انجام معامله در بورس را نشان می‌دهد.
• نباید از تاریخ صدور صورتحساب بزرگ‌تر باشد.
• به‌صورت ساعت یونیکس با دقت روز در صورتحساب ثبت می‌شود.

چه اطلاعاتی در صورتحساب الگوی ۱۱ اهمیت دارد؟

مهم‌ترین مواردی که باید کنترل شوند:

• شناسه کالا/خدمت
• مقدار کالا
• واحد اندازه‌گیری
• مبلغ معامله (مبلغ بعد از تخفیف)
• تاریخ و زمان صدور
• شماره و تاریخ اعلامیه فروش بورس

به‌خصوص شناسه کالا/خدمت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا برای استفاده از نرخ صفر مالیاتی باید با شناسه موجود در اعلامیه فروش بورس مطابقت داشته باشد.

تفاوت الگوی ۱۱ با الگوی فروش معمولی

بنابراین نمی‌توان صورتحساب یک معامله مشمول الگوی ۱۱ را با الگوی فروش معمولی صادر کرد و انتظار داشت قواعد این الگو رعایت شده باشد.

اصلاح و ابطال صورتحساب الگوی ۱۱

نحوه اصلاح صورتحساب در این الگو به وضعیت تطابق آن با اعلامیه فروش بورس بستگی دارد:

• صورتحساب «تأیید نشده» (تطابق آن با اعلامیه فروش بورس احراز نشده): می‌تواند به‌عنوان مرجع در صورتحساب اصلاحی استفاده شود.
• صورتحساب «تأیید شده» (تطابق با اعلامیه فروش بورس احراز شده): فقط شماره مالیاتی آن می‌تواند به‌عنوان مرجع در صورتحساب ابطالی استفاده شود. اگر اطلاعات آن اشتباه باشد، باید صورتحساب ابطالی صادر و سپس صورتحساب صحیح ثبت شود.

در این الگو موضوع «برگشت از فروش» وجود ندارد؛ بنابراین پیش از ارسال، همه اطلاعات مربوط به اعلامیه فروش و صورتحساب را با دقت بررسی کنید.

اشتباهات رایج در الگوی ۱۱

بسیاری از خطاهای این الگو به دلیل مغایرت اطلاعات صورتحساب با اعلامیه فروش رخ می‌دهد:

• ثبت تاریخ صدور قبل از تاریخ اعلامیه فروش
• وارد کردن شناسه کالایی که با اعلامیه فروش مطابقت ندارد
• ثبت بیش از یک ردیف شناسه کالا/خدمت در یک صورتحساب
• مغایرت مقدار یا واحد اندازه‌گیری با اعلامیه فروش
• مغایرت مبلغ بعد از تخفیف با ارزش معامله در اعلامیه فروش
• ثبت نکردن شماره یا تاریخ اعلامیه فروش بورس
• انتخاب نکردن روش تسویه متناسب با معامله، یا ثبت نکردن مبلغ نقدی و نسیه در حالت نقدی/نسیه
• انتخاب الگوی ۱ به جای الگوی ۱۱ برای معامله مشمول این الگو
• تلاش برای اصلاح صورتحساب «تأیید شده» به‌جای صدور صورتحساب ابطالی

برای جلوگیری از این خطاها، اطلاعات صورتحساب را پیش از ارسال با اعلامیه فروش تطبیق دهید.

سوالات متداول درباره الگوی ۱۱

الگوی ۱۱ صورتحساب الکترونیکی چیست؟ 

یکی از الگوهای صورتحساب الکترونیکی نوع اول در سامانه مؤدیان با عنوان «بورس اوراق بهادار مبتنی بر کالا» است.

الگوی ۱۱ برای چه کسانی است؟

 برای ثبت فروش اشخاصی که کالای خود را از طریق گواهی سپرده در بورس می‌فروشند.

آیا در الگوی ۱۱ اطلاعات خریدار باید وارد شود؟

 خیر، ثبت اطلاعات خریدار در این الگو الزامی نیست.

آیا می‌توان چند کالا را در یک صورتحساب الگوی ۱۱ ثبت کرد؟

 خیر. فقط یک ردیف شناسه کالا/خدمت مجاز است.

روش تسویه در الگوی ۱۱ چیست؟ 

نقدی، نسیه و نقدی/نسیه هر سه امکان‌پذیر است. در حالت نقدی/نسیه ثبت مبلغ پرداختی نقدی و مبلغ نسیه اجباری است.

آیا نرخ مالیات بر ارزش افزوده در الگوی ۱۱ صفر است؟

 بله، اما معافیت نرخ صفر سیستمی منوط به تطابق شناسه کالا/خدمت، مقدار، واحد اندازه‌گیری و مبلغ بعد از تخفیف با اعلامیه فروش بورس است.

اگر اطلاعات صورتحساب با اعلامیه فروش مطابقت نداشته باشد چه می‌شود؟

 صورتحساب فروش عادی محسوب می‌شود و معافیت نرخ صفر سیستمی اعمال نمی‌شود. مؤدی می‌تواند اعتراض ثبت کند.

آیا در این الگو برگشت از فروش وجود دارد؟ خیر. موضوع صورتحساب فقط اصلی، اصلاحی یا ابطالی است.

اگر صورتحساب الگوی ۱۱ اشتباه باشد چه باید کرد؟

 اگر صورتحساب «تأیید نشده» باشد، می‌توان آن را با صورتحساب اصلاحی اصلاح کرد. اگر «تأیید شده» باشد، باید صورتحساب ابطالی صادر و سپس صورتحساب صحیح ثبت شود.

جمع‌بندی

الگوی ۱۱ صورتحساب الکترونیکی با عنوان «بورس اوراق بهادار مبتنی بر کالا» برای ثبت فروش کالاهایی استفاده می‌شود که از طریق گواهی سپرده در بورس فروخته می‌شوند. مهم‌ترین نکته در صدور آن، تطابق اطلاعات صورتحساب با اعلامیه فروش بورس است؛ به‌ویژه شناسه کالا/خدمت، مقدار، واحد اندازه‌گیری، مبلغ بعد از تخفیف و تاریخ. عدم تطابق، صورتحساب را به فروش عادی تبدیل می‌کند و معافیت نرخ صفر سیستمی را از بین می‌برد.