آئين نامه موضوع تبصره 1 ماده 109 قانون مالياتهاي مستقيم مصوب سوم اسفندماه 1366

شوراي عالي بيمه در راستاي اجراي ماده 61 قانون تأسيس بيمه مرکزي ايران و بيمه گري و با هدف ايجاد شفافيت براي حقوق بيمه گذاران و صاحبان سهام مؤسسات بيمه، چگونگي لحاظ کردن ذخاير فني در حسابهاي مؤسسات بيمه را با توجه به اصول زير در جلسه مورخ 1387/10/25 تصويب کرد:
1. ايجاد هماهنگي در اجراي استانداردهاي حسابداري از جمله استاندارد شماره 28، براي در نظر گرفتن ذخاير فني مؤسسات بيمه و فراهم شدن امکان مقايسه عملکرد مالي اين مؤسسات با التزام به کاربرد رويه يکسان حسابداري.
2. شفافيت ترازنامه و حساب سود و زيان در صورت هاي مالي مؤسسات بيمه اي به منظور افشاي وضعيت مالي واقعي سهامداران و ذي نفعان.
3. حفظ حقوق بيمه گذاران و بيمه شدگان با ايجاد پشتوانه مناسب براي توانمند سازي مؤسسات بيمه در مواجهه با حوادث طبيعي و خسارت هاي بزرگ غير مترقبه.
اين آيين نامه مشتمل بر 18 ماده و 8 تبصره بوده و از تاريخ ابلاغ،لازم الاجراء است و جايگزين آيين نامه شماره 22 و مکمل هاي آن مي شود.
فصل اول: كليات
ماده ۱. مؤسسات بيمه مكلفند براي ايفاي تمامي تعهداتي كه به موجب قراردادهاي بيمه مستقيم و قراردادهاي بيمه اتكايي به عهده گرفته اند ذخاير فني زير را براساس ضوابط اين آيين نامه محاسبه نمايند:
الف) بيمه هاي زندگي:
۱. ذخيره رياضي.
۲. ذخيره مشاركت بيمه گذاران در منافع.
۳. ذخاير فني بيمه عمر زماني.
۴. ذخيره فني تكميلي و خطرات طبيعي.
ب) بيمه هاي غيرزندگي:
۱. ذخيره حق بيمه (حق بيمه عايد نشده).
۲. ذخيره ريسك هاي منقضي نشده.
۳. ذخيره خسارات معوق.
۴. ذخيره برگشت حق بيمه.
۵. ذخيره رياضي.
۶. ذخيره مشاركت بيمه گذاران در منافع.
۷. ذخيره فني تكميلي و خطرات طبيعي.

ماده ۲- ضوابط اين آيين نامه، نحوه محاسبه و برآورد ذخاير فني سهم مؤسسات بيمه را پس از كسر سهم بيمه گران اتكايي تعيين مي نمايد. در احتساب آن بخش از ذخاير فني كه بيمه گران اتكايي نيز در آن سهم دارند مؤسسات بيمه موظفند ضمن منعكس كردن ذخاير فني قبل از كسر سهم بيمه گر يا بيمه گران اتكايي، سهم بيمه گران اتكايي را نيز حسب مورد محاسبه و همراه با ذخاير فني ابتداي دوره، به ترتيب مقرر در نمونه ترازنامه و صورت سود و زيان مصوب شوراي عالي بيمه در صورت هاي مالي خود منعكس نمايند.

ماده ۱۳- ذخيره مشاركت بيمه گذاران در منافع بيمه هاي غيرزندگي عبارت است از درصدي از منافع حاصل از هر يك از قراردادهاي بيمه كه به موجب شرايط قرارداد به بيمه گذاران قابل پرداخت باشد.

ماده ۳- در اين آيين نامه منظور از ضريب خسارت، نسبت خسارت واقع شده به حق بيمه عايدشده است. خسارت واقع شده عبارت است از خسارت پرداختي طي دوره به علاوه ذخيره خسارت معوق در پايان دوره، منهاي ذخيره خسارت معوق ابتداي دوره. حق بيمه عايدشده عبارت است از حق بيمه صادره به علاوه حق بيمه عايدنشده ابتداي دوره منهاي حق بيمه عايد نشده پايان دوره.
تبصره- در محاسبه حق بيمه عايدشده رشته هاي بيمه شخص ثالث، مازاد و حوادث راننده، عوارض قانوني قابل پرداخت مؤسسات بيمه به خزانه و همچنين سهم صندوق تأمين خسارتهاي بدني از حق بيمه صادره كسر مي گردد.(۲۴/۲/۹۲-۲/۵۸)

فصل دوم : ذخاير فني بيمه هاي زندگي
ماده ۴- ذخيره رياضي بيمه هاي زندگي عبارت است از تفاوت بين ارزش فعلي تعهدات بيمه گر (اعم از سرمايه و مستمري) و ارزش فعلي تعهدات بيمه گذاران كه با رعايت مباني فني مورد استفاده در محاسبه حق بيمه و نسبت به سهم نگهداري مؤسسه بيمه محاسبه مي شود.

ماده ۵- ذخيره مشاركت بيمه گذاران در منافع بيمه هاي زندگي عبارت است از درصدي از منافع حاصل از معاملات بيمه هاي زندگي و سرمايه گذاري ذخاير فني آن كه به موجب شرايط قراردادهاي بيمه هاي زندگي بايد بين بيمه گذاران بيمه هاي زندگي تقسيم شود. سهم بيمه گذاران در منافع، اعم از اين كه در پايان هر سال مالي يا سال هاي بعد قابل تقسيم باشد بايد در اين ذخيره منظور شود.

ماده ۶- ذخاير فني بيمه هاي عمر زماني بر اساس مباني تعيين شده براي بيمه هاي غيرزندگي (به غير از بيمه هاي باربري) - موضوع فصل سوم اين آيين نامه- محاسبه و در حساب ها منظور خواهد شد.

ماده ۷- ذخيره فني تكميلي و خطرات طبيعي بيمه هاي زندگي كه بابت تضمين تعهدات مؤسسات بيمه در مقابل خسارات ناشي از حوادث فاجعه آميز منظور مي شود از جمع اقلام زير حاصل مي شود:
الف) ۳ درصد حق بيمه صادره بيمه هاي زندگي پس از كسر حق بيمه اتكايي واگذاري.
ب) ذخاير فني تكميلي و خطرات طبيعي كه از سال قبل منتقل شده است.
تبصره ۱- ميزان ذخيره موضوع اين ماده نبايد از ۲۰ درصد ميانگين حق بيمه نگهداري بيمه هاي زندگي سه سال گذشته مؤسسه تجاوز نمايد.
تبصره ۲- در صورتي كه بر اثر وقوع حوادث طبيعي و فاجعه آميز، ضريب خسارت در بيمه هاي زندگي از ۸۵ درصد تجاوز نمايد مؤسسه بيمه مجاز است مازاد خسارات ايجاد شده ناشي از وقوع حوادث مذكور را از محل ذخاير فني تكميلي و خطرات طبيعي جبران نمايد. استفاده از اين ذخيره در ساير موارد منوط به پيشنهاد مؤسسه بيمه و تصويب شوراي عالي بيمه خواهد بود.

فصل سوم: ذخاير فني بيمه هاي غيرزندگي
ماده ۸- ذخيره حق بيمه (حق بيمه عايدنشده) در بيمه هاي غيرزندگي عبارت است از حق بيمه هاي مربوط به فاصله زماني بين تاريخ ترازنامه تا انقضاي مدت قراردادهاي بيمه كه به ترتيب زير محاسبه مي شود:
الف) براي كليه رشته هاي بيمه به جز بيمه باربري به روش فصلي (يك هشتم) و بر مبناي حق بيمه صادره پس از كسر ۱۵ درصد آن به عنوان هزينه تحصيل و همچنين كسر حق بيمه اتكايي واگذاري مربوطه.
ب) براي رشته بيمه باربري ذخيره حق بيمه عبارت است از ذخيره محاسبه شده به روش بند الف به علاوه يك هشتم ذخيره مذكور.
تبصره ۱- چنانچه دوره بيمه نامه بيش از يك سال باشد حق بيمه مازاد بر يك سال، به طور كامل به عنوان حق بيمه سال هاي آتي محسوب مي شود. حق بيمه سال هاي آتي بايد به تفكيك مشخص و در سال مربوطه به عنوان حق بيمه صادره شناسايي شود.
تبصره ۲- در بيمه هاي مهندسي، اگر مدت اعتبار بيمه نامه بيش از يك سال باشد براي احتساب حق بيمه سال هاي آتي از روش مجموع ارقام سنوات استفاده خواهد شد.
تبصره ۳- هزينه تحصيل موضوع بند الف اين ماده براي عمليات قبولي اتكايي مؤسسات بيمه مستقيم (مشروط به تفكيك عمليات بيمه اتكايي و بيمه مستقيم در حساب هاي آن مؤسسات) و مؤسسات بيمه اتكايي معادل ۲۰ درصد مي باشد. (1389/10/01-۱/۵۸)
تبصره ۴- ذخيره حق بيمه عايدنشده رشته هاي بيمه شخص ثالث، مازاد و حوادث راننده، پس از كسر مبالغ قانوني قابل پرداخت به حساب خزانه و صندوق تأمين خسارتهاي بدني از حق بيمه صادره محاسبه خواهد شد. (1392/02/24-۲/۵۸)

ماده 9- ذخیره ریسک های منقضی نشده برای جبران کسری ذخیره حق بیمه عاید نشده در رشته هایی که ضریب خسارت آنها بیش از 85 درصد باشد مطابق فرمول زیر محاسبه می شود:
(85%- ضریب خسارت رشته)× حق بیمه عاید نشده پایان دوره= ذخیره ریسک های منقضی نشده

ماده ۱۰- ذخيره خسارات معوق بيمه هاي غيرزندگي عبارت است از جمع اقلام ذيل:
الف) خسارات اعلام شده در دست رسيدگي به علاوه برآورد مخارج تسويه خسارت پس از كسر سهم بيمه گر اتكايي.
ب) خساراتي كه تا قبل از پايان دوره مالي ايجاد شده و هنوز به بيمه گر اعلام نشده به علاوه برآورد مخارج تسويه خسارت پس از كسر سهم بيمه گر اتكايي.
تبصره ۱- در رشته بيمه شخص ثالث چنانچه به تشخيص و تأييد هيئت مديره مؤسسه، امكان محاسبه ذخيره خسارات اعلام شده در دست رسيدگي براي مورد به مورد پرونده ها وجود نداشته باشد حاصل ضرب متوسط هزينه خسارت بدني هر پرونده (نفر) طي سال مالي در تعداد پرونده هاي در دست رسيدگي با اعمال درصد افزايش اعلام شده نرخ ديه براي دوره بعد به عنوان ذخيره موضوع بند الف شناسايي خواهد شد. (۲۴/۲/۹۲-۲/۵۸)
تبصره ۲- خسارات موضوع بند ب با در نظر گرفتن سوابق خسارتي سه سال مالي ماقبل و با تأييد هيأت مديره مؤسسه حداقل ۳ درصد و حداكثر ۱۰ درصد بند الف خواهد بود. احتساب مبالغ مازاد بر ۱۰درصد منوط به تأييد بيمه مركزي جمهوري اسلامي ايران مي باشد. (۲۴/۲/۹۲-۲/۵۸)

ماده ۱۱- ذخيره برگشت حق بيمه در بيمه هاي غيرزندگي عبارت است از ۵۰ درصد نسبت حق بيمه هاي برگشتي به كل حق بيمه صادره در سه سال مالي قبل ضربدر حق بيمه صادره سال مالي جاري پس از كسر حق بيمه اتكايي واگذاري.

ماده ۱۲- ذخيره رياضي در بيمه هاي غيرزندگي براي پرداخت مستمري هايي كه قطعي شده عبارت است از ارزش فعلي تعهدات بيمه گر پس از كسر سهم بيمه گر اتكايي.

ماده ۱۴- ذخيره فني تكميلي و خطرات طبيعي بيمه هاي غيرزندگي كه بابت تضمين تعهدات مؤسسات بيمه در مقابل خسارات ناشي از حوادث فاجعه آميز منظور مي شود از جمع اقلام زير حاصل مي شود:
الف) ۳ درصد حق بيمه صادره بيمه هاي غيرزندگي پس از كسر سهم حق بيمه اتكايي واگذاري.
ب) ذخاير فني تكميلي و خطرات طبيعي كه از سال قبل منتقل شده است.
تبصره ۱- ميزان ذخيره موضوع اين ماده نبايد از ۲۰ درصد ميانگين حق بيمه نگهداري بيمه هاي غيرزندگي سه سال گذشته مؤسسه تجاوز نمايد.
تبصره ۲- در صورتي كه بر اثر وقوع حوادث طبيعي و فاجعه آميز، ضريب خسارت در هر يك از رشته هاي بيمه غيرزندگي از ۸۵ درصد تجاوز نمايد مؤسسه بيمه مجاز است مازاد خسارات ايجاد شده ناشي از وقوع حوادث مذكور را از محل ذخاير فني تكميلي و خطرات طبيعي جبران نمايد. استفاده از اين ذخيره در ساير موارد منوط به پيشنهاد مؤسسه بيمه و تصويب شوراي عالي بيمه خواهد بود.

فصل چهارم: ذخاير فني بيمه هاي اتكايي قبولي
ماده ۱۵- ذخاير فني معاملات بيمه اتكايي قبولي با رعايت قواعد مقرر در مواد قبلي اين آيين نامه و به موجب شرايط قراردادها و توافق هاي اتكايي محاسبه مي شود.

فصل پنجم: ساير مقررات
ماده ۱۶- مؤسسات بيمه در اولين سال اجراي اين آيين نامه مي توانند افزايش ذخاير فني ناشي از اعمال مقررات اين آيين نامه در مقايسه با مقررات آيين نامه قبلي را از محل ذخاير فني تكميلي و خطرات طبيعي تأمين نمايند.

ماده ۱۷- در اجراي اين آيين نامه، مانده ذخاير فني خطرات طبيعي در ابتداي دوره به تناسب حق بيمه سه سال گذشته در بيمه هاي زندگي و غيرزندگي تسهيم مي شود.

ماده ۱۸- مؤسسات بيمه اي كه در خارج از كشور فعاليت دارند در محاسبه ذخاير فني مربوط به عمليات خود در خارج از كشور، تابع مقررات محل فعاليت خواهند بود. در صورتي كه در كشور خارجي محل فعاليت مؤسسه بيمه ايراني مقرراتي در اين باره وجود نداشته باشد مؤسسه بيمه مربوط، تابع مقررات اين آيين نامه خواهد بود.