آیین نامه نحوه بازدید و کنترل دفاتر و بازرسی اسناد و مدارک مودیان مالیاتی موضوع ماده 181 قانون مالیات های مستقیم و تبصره آن

ماده 1- در اجرای مقررات ماده 181 قانون مالیات های مستقیم و به منظور نظارت و نحوه صحیح رویدادهای مالی و کنترل و بازدید دفاتر قانونی و اسناد و مدارک مالی مودیان و اجرای صحیح آیین نامه مربوط به روش های نگهداری دفاتر و اسناد و مدارک موضوع تبصره 2 ماده 95 قانون یاد شده هیات هایی مرکب از سه نفر به محل فعالیت یا اقامتگاه قانونی مودیان اعزام می شوند.

ماده 2- اعضای هیات های موضوع ماده 181 قانون مالیات های مستقیم، از میان افراد بصیر و مطلع در امر حسابرسی مالیاتی، از طرف رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور منصوب می شوند و یکی از اعضاء هیات یاد شده به حکم مقام مزبور سرپرستی هیات را به عهده خواهد داشت.

تبصره 1- با درخواست رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور و موافقت مراجع ذی صلاح قانونی، هیات را یک نفر به عنوان نماینده رئیس دادگستری یا دادگاه محل همراهی می کند.

تبصره 2- واحدهای اجرای مربوط موظفند عندالزوم تعدادی متخصص در امور رایانه ای در اختیار هیات قرار دهند.

ماده 3- سازمان امور مالیاتی کشور می تواند، در چارچوب تشکیلات مصوب و ابلاغی مراجع ذی صلاح قانونی به منظور ساماندهی امور اجرایی ماده 181 قانون مالیات های مستقیم در ستاد سازمان اقدام به تشکیل دبیرخانه نماید.

ماده 4- کلیه گزارش ها و درخواست های لازم در ارتباط با اجرای ماده 181 قانون مالیات های مستقیم از سوی ماموران مالیاتی یا سایر مراجع قانونی ذیربط می بایست به اداره کل مربوطه ارسال گردد و اداره کل مذکور پس از بررسی موضوع، مراتب را ضمن معرفی اعضای هیات جهت صدور حکم به رئیس کل سازمان یا اشخاصی که رئیس سازمان به آنان تفویض اختیار نموده است، ارسال می دارد. در متن حکم صادره موارد ذیل باید مشخص گردد:
الف: روز و تاریخ اجرای ماموریت؛
ب: محل مراجعه اعم از محل فعالیت یا مرکز امور یا اقامتگاه قانونی و سایر محل های نگهداری دفاتر، اسناد و مدارک مودی مورد حکم.

تبصره 1- در مورد سایر محل های نگهداری دفاتر، اسناد و مدارک، چنان چه اماکن مورد نظر، محل سکونت باشد نسبت به اخذ مجوز قضائی به لحاظ ضمانت اجرائی مقرر در ماده 580 قانون مجازات اسلامی اقدام شود. مگر آنکه در اجرای بند 2 ماده 97 قانون مالیات های مستقیم مودی قبلاً محل سکونت را به عنوان مرکز عملیات خود کتباً اعلام نموده باشد.

تبصره 2- رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور در صورت ضرورت می تواند راساً نسبت به صدور احکام اعضای هیأت به منظور اجرای ماده 181 قانون مالیات های مستقیم فارغ از تشریفات مذکور اقدام نماید.

ماده 5- هیات های موضوع این آیین نامه موظفند در مراجعات خود کلیه دفاتر قانونی مورد عمل سال مراجعه و در صورت لزوم دفاتر قانونی سنوات قبل را ملاحظه و ذیل آخرین ثبت دفتر روزنامه و دفتر مشاغل و حداقل سه حساب از دفتر کل به انتخاب خود را امضاء و چنان چه در تحریر دفاتر تخلفی از آیین نامه تحریر دفاتر موضوع تبصره 2 ماده 95 قانون مالیات های مستقیم مشاهده گردد، مراتب را نیز در صورت مجلس منعکس نمایند. هیات ها باید صورت مجلس را به امضاء مودی یا مدیر امور مالی یا حسابدار وی برسانند و در صورت عدم حضور و یا خودداری آنان از امضاء، موضوع را در صورت مجلس قید نمایند.

ماده 6- هیات ها می توانند حسب تجویز احکام ماموریت خود کلیه دفاتر و اسناد و مدارک مالی مودیان را اعم از اینکه مربوط به سال مراجعه و یا سنوات قبل باشند، به منظور کسب اطلاعات لازم و ارائه آن به مراجع ذی صلاح مالیاتی، مورد رسیدگی قرار داده و در صورت لزوم از تمام یا برخی از آن ها تصویر و یا رونوشت تهیه و نیز در صورت عدم امکان رفع نیاز، در قبال ارائه رسید به مودی دفاتر و اسناد و مدارک سنوات قبل را به امور اجرایی ماده 181 قانون یاد شده یا اداره کل امور مالیاتی مربوط تحویل نمایند.در اجرای این ماده هیات ها باید اطلاعات مکتسبه به انضمام دفاتر و اسناد و مدارک اخذ شده را جداگانه صورت مجلس نموده و به امضای مودی یا مدیر امور مالی یا حسابدار وی برسانند و در صورت عدم حضور نامبردگان و یا خودداری از امضاء موضوع را در صورت مجلس قید نموده، همراه با صورت مجلس به مقامات مربوط تسلیم نمایند.

تبصره 1- مراد از اسناد و مدارک مالی مذکور در متن این ماده، اسناد و مدارک مالی است، اعم از آنکه اسناد و مدارک یاد شده در قالب نوشته های کاغذی باشد و یا داده های الکترونیکی.

تبصره 2- مسئولان موضوع ماده 4 این آیین نامه باید ترتیبی اتخاذ نمایند که اداره کل امور مالیاتی و یا امور اجرایی ماده 181 قانون یاد شده، در اسرع وقت دفاتر و اسناد و مدارک ماخوذه را بررسی و گزارش و صورت جلسات لازم را به منظور ضبط در پرونده مالیاتی مربوط تهیه نمایند به نحوی که دفاتر و اسناد دریافتی حداکثر ظرف یک ماه از تاریخ دریافت، به وسیله اداره کل امور مالیاتی یا امور اجرایی ماده 181 قانون مذکور، در قبال اخذ رسید به مودی تحویل گردد.

تبصره 3- با توجه به شرایط ویژه محل ماموریت، هیات اجرایی حسب مورد می تواند تنها مودی، نماینده یا نمایندگان وی را در محل پذیرفته و سایر مستخدمین مودی را از دسترسی به اسناد و مدارک و رایانه ها منع نماید.

تبصره 4- در مواردی که اطلاعات حسابداری سال جاری و سنوات قبل مودی در رایانه تحت یک نرم افزار متمرکز باشد و هیات اجرایی نیاز به خروج رایانه مذکور جهت بررسی اطلاعات حسابداری سنوات قبل داشته باشد، مودی مکلف است اقدام لازم جهت تفکیک اطلاعات حسابداری سنوات قبل از سال جاری را در همان روز اجرای حکم به عمل آورد.

تبصره 5- اعضای هیات ها مکلفند اطلاعات مالی مکتسبه از مودی مالیاتی را کاملاً محرمانه تلقی و از افشای آن جز در نزد مراجع مالیاتی ذیربط اکیداً خودداری نمایند. متخلفین از این امر، توسط رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور و به تجویز بند پ ماده 265 قانون مالیات های مستقیم برای تعقیب انتظامی وفق مفاد بند الف ماده 264 قانون مالیات های مستقیم، به دادستانی انتظامی مالیاتی معرفی خواهند شد.

ماده 7- چنان چه هنگام اجرای مقررات موضوع ماده 181 قانون یاد شده دفاتر قانونی و یا اسناد و مدارکی از سایر مودیان مالیاتی در محل ماموریت به دست آید، هیات اجرایی می تواند آن ها را نیز مورد رسیدگی قرار داده و جزئیات کامل آن را به ادارات کل امور مالیاتی مذکور در ماده 4 این آیین نامه گزارش نمایند.

ماده 8- مودیان مالیاتی که برای نگهداری اطلاعات مالی مربوط به فعالیت های شغلی خود از ابزار و سیستم های حسابداری الکترونیکی استفاده می نمایند، مکلفند رمز ورود به رایانه و سخت افزارهای مربوط و هم چنین دستورالعمل های نحوه کار با نرم افزارهای مالی مورد استفاده را در اختیار اعضای هیات های مراجعه کننده قرار دهند. در غیر این صورت مشمول حکم قسمت اخیر ماده 181 قانون مالیات های مستقیم می گردند.

ماده 9- چنانچه هیات اجرایی در روند رسیدگی و دسترسی به دفاتر و اسناد و مدارک و یا صورت جلسه تحویل آن ها و با سایر موارد دیگر، با مشکلات و یا اخلال در کار مواجه گردد، می تواند از اختیارات قانونی نماینده دادگستری همراه هیات حسب مورد بهره مند گردد.

ماده 10- صورت مجلس تنظیمی هیات ها باید حداقل متضمن نکات زیر باشد:
1- شماره و تاریخ حکم ماموریت و مرجع صدور آن؛
2- تاریخ مراجعه هیات؛
3- نام و مشخصات مودی؛
4- نشانی محل و ساعت مراجعه و خروج هیات برای اجرای ماده 181 قانون مذکور؛
5- سال مالیاتی مربوط به بازدید دفاتر؛
6- مشخصات دفاتر ارائه شده؛
7- شماره و تاریخ آخرین ثبت با قید شماره صفحه و نوع دفاتر مربوط؛
8- قید شماره صفحاتی که نانویس مانده یا بیش از حد مجاز سفید گذاشته شده است و با خط قرمز علامت گذاری شده است؛
9- در صورت اجرای قسمت اخیر حکم تبصره ماده 181 قانون یاد شده مشخصات دفاتر و اسناد و مدارک سنوات قبل در صورت مجلس قید گردد.
10- نام و مشخصات و امضای اعضای هیات؛
11- مشخصات مودی، نام مدیر عامل و صاحبان امضای مجاز، مدیر امور مالی یا حسابدار مربوط حسب مورد در خصوص اشخاص حقیقی و حقوقی؛
12- توضیحات لازم در موارد عدم ارائه دفاتر و خودداری مودی یا مدیر امور مالی یا حسابداری وی از امضاء صورت جلسه؛

ماده 11- صورت مجلس موضوع مواد 5 و 6 این آیین نامه باید در چهار نسخه تنظیم و یک نسخه آن به مودی و نسخه دیگر در همان روز رسیدگی یا حداکثر روز بعد با گزارش اقدامات هیات به اداره کل امور مالیاتی یا امور اجرای ماده 181 قانون تسلیم گردد تا در دفتر مخصوص که برای ثبت این صورت جلسات اختصاص می یابد به ترتیب تاریخ ثبت نگهداری و یک نسخه از صورت مجلس ماده 5 این آیین نامه برای ضبط در پرونده مودی به اداره امور مالیاتی ذیربط و یک نسخه از صورت مجلس ماده 6 این آیین نامه به همراه رایانه ها، دفاتر و اسناد و مدارک به اداره کل امور مالیاتی ذیربط یا امور اجرای ماده 181 قانون مالیات های مستقیم تحویل گردد.

ماده 12- اداره امور مالیاتی یا ماموران رسیدگی کننده به پرونده مالیاتی مودی که مورد اجرای ماده 181 قانون مالیات های مستقیم قرار گرفته است، مکلفند در مواردی که مودی از ارائه دفاتر به هیات خودداری نموده، مراتب را به هیات بند (3) ماده (97) قانون جهت اعلان نظر هیات مزبور ارجاع نمایند.

ماده 13- ادارات کل امور مالیاتی می توانند در اجرای آیین نامه ماده 219 قانون مالیات های مستقیم گزارش ها و اطلاعات واصله در اجرای ماده 181 قانون مذکور را به یک یا گروهی از ماموران مالیاتی جهت اقدام محول نمایند.

ماده 14- به منظور پیگیری روند رسیدگی و تشخیص، ادارات کل امور مالیاتی موظفند هر سه ماه یک بار آخرین نتایج حاصله از رسیدگی به پرونده های مورد اجرای ماده 181 قانون مذکور را تا قطعیت آن و همچنین تصویری از گزارش ها و برگ های تشخیص قطعی، آرای هیات حل اختلاف و ... را به واحد سازمانی مربوط در ستاد که توسط رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور تعیین می گردد ارسال نمایند.
این آیین نامه مشتمل بر 14 ماده و 9 تبصره در اجرای مقررات ماده 181 قانون مالیات های مستقیم مصوب 1366/12/03 با آخرین اصلاحات و الحاقات مصوب 1380/11/27 بنا به پیشنهاد سازمان امور مالیاتی کشور به شماره 282/م مورخ 1388/04/22 در تاریخ 1388/05/19 به تصویب وزیر امور اقتصادی و دارایی رسید، این آیین نامه جایگزین آیین نامه شماره 59896 مورخ 1374/10/22 می گردد.