آیین نامه نحوه تنظیم و تحریر و نگاهداری دفاتر موضوع تبصره یک ماده 95 قانون مالیات های مستقیم مصوب 1366/12/03

تبصره– حکم بند ”د“ این ماده شامل مواردی که سفید ماندن تمام صفحه در دفتر برای ثبت تراز افتتاحی باشد نخواهد بود و هم چنین سفید ماندن ذیل صفحات دفتر در آخر هر روز یا هر ماه به شرطی که اسناد دارای شماره ردیف بوده و قسمت سفید مانده با خط بسته شود به اعتبار دفتر خللی وارد نمی سازد.

تبصره 1- در صورتی که مودیان مالیاتی حسب مورد از اوراق مخصوص موضوع ماده 169 قانون مالیات های مستقیم استفاده ننمایند، دفاتر ابرازی برای تشخیص درآمد مشمول مالیات سال مربوط فاقد اعتبار بوده و به نفع آن ها قابل استناد نخواهد بود.

تبصره 1- تاریخ مذکور در مدارک یا فاکتور فروش یا خرید و غیره ملاک قطعی تأخیر تحریر شناخته نمی شود و هرگاه انجام و ختم این گونه اعمال با توجه به سیستم و طرز کار موسسه تابع تشریفات و طی مراحلی باشد تا موضوع آماده برای ثبت در دفتر مربوط شود، فاصله بین تاریخ فاکتور یا مدارک و روز آماده شدن آن برای ثبت در دفتر تأخیر ثبت تلقی نخواهد شد.

تبصره 1- اشتباه در شماره گذاری صفحات و هم چنین اشتباهات ناشی از پلمب دفاتر در مراجع مذکور موجب بی اعتباری دفاتر نخواهد بود.

تبصره 1- در صورتی که دفاتر ابرازی مودی با توجه به نحوه نگاهداری و تحریر و تنظیم حساب های آن به نظر ممیز و تأئید سرممیز مالیاتی ذیربط غیرقابل رسیدگی تشخیص و یا به علت عدم رعایت موازین قانونی و مقررات این آیین نامه مردود اعلام شود، ممیز مالیاتی بایستی مراتب را با ذکر دلایل کافی کتباً به مودی ابلاغ و پرونده امر را برای رسیدگی هیئت سه نفری حسابرسان منتخب وزیر امور اقتصادی و دارایی موضوع بند 3 ماده 97 قانون مالیات های مستقیم ارسال دارد چنان چه مودی ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ به آن هیئت مراجعه و با ادای توضیحات لازم و ارائه دلایل و مدارک کافی رفع اشکال نماید تشخیص درآمد مشمول مالیات براساس رسیدگی به دفاتر و در غیر این صورت براساس رای هیئت مزبور به طریق علی الراس صورت خواهد گرفت.

تبصره 1- حداکثر جریمه مقرر در این آیین نامه برای یک یا چند مورد حسب مقررات تبصره یک ماده 95 قانون مالیات های مستقیم به شرح زیر خواهد بود:
1- تا ده درصد مالیات متعلق، در صورتی که ده درصد مذکور از یکصد هزار ریال بیشتر باشد
2- تا یکصد هزار ریال، در صورتی که ده درصد مذکور از یکصد هزار ریال بیشتر باشد.
3- تا یکصد هزار ریال، در صورت عدم شمول مالیات

تبصره 2- مودیان در انتخاب یکی از روش های متداول حسابداری آزاد هستند ولی باید در سال های بعد نیز همان روش را اعمال نمایند و در صورتی که به جهات مشخصی تغییر روش داده باشند مکلفند اثرات حاصل از تغییر روش بر حساب سود و زیان را ضمن اظهارنامه و سایر صورت های مالی تسلیمی به حوزه مالیاتی ذیربط مشخص نمایند.

تبصره 2- تأخیر تحریر عملیات در صورتی که به منظور سوء استفاده نباشد در موارد استثنائی تا یک هفته به تشخیص مأمورین تشخیص مالیات و بیش از آن به تشخیص هیئت سه نفری موضوع بند سوم ماده 97 قانون مالیات های مستقیم مصوب 1366/12/03 به قانونی بودن دفتر خللی وارد نخواهد کرد.

تبصره 2- ادارات امور اقتصادی و دارایی موظفند فهرست دفاتر ثبت و پلمب شده واصله از اداره ثبت اسناد و هم چنین فهرست دفاتر مشاغل ثبت و پلمب شده از ناحیه خود را به حوزه های مالیاتی مربوط ارسال نمایند هم چنین مودیان موظفند در اظهارنامه مالیاتی خود تعداد و نوع دفاتری که برای سال مالیاتی مورد رسیدگی پلمب کرده اند و نیز کلیه دفاتر نانویس موجود ثبت و پلمب شده سال های قبل را ذکر نمایند و ممیزین مالیاتی مکلفند پس از اطمینان از اینکه دفاتر قانونی مودی منحصر به دفاتر ابرازی است اقدام به رسیدگی نمایند.

تبصره 2- هیئت های موضوع بند 3 ماده 97 قانون مالیات های مستقیم مکلفند دلایل غیر قابل رسیدگی یا مردود بودن دفاتر اعلام شده از طرف مأموران تشخیص را با ملاحظه چگونگی تنظیم و نگاهداری دفاتر و توضیحات مودی (اعم از حضوری یا ارسالی به صورت کتبی) و رعایت اطراف و جوانب و با توجه به اوضاع و احوال دفاتر و اسناد و مدارک مربوط و عنایت به اصول کلی و متداول حسابداری و نیز درجه اهمیت اشکالات مطروحه از طرف حوزه مالیاتی و واقعیات امر مورد بررسی دقیق قرار داده نظر خود را برابر حکم بند 3 یاد شده اعلام دارد و در صورت قبول دفاتر مواردی را که طبق ماده 21 این آیین نامه موجب تعلق جریمه می باشند مشخص نماید.

تبصره 2- تعلق جرائم مذکور در این آیین نامه که در اجرای تبصره ماده 95 قانون مالیات های مستقیم مقرر شده است مانع وصول جرائم مقرر در سایر مواد قانون مزبور نخواهد بود.

تبصره 3- در مواردی که دفاتر پلمب شده توسط مقامات قضائی یا سایر مراجع قانونی از دسترس مودی خارج شود و صاحب دفتر از تاریخ وقوع این امر حداکثر ظرف 30 روز دفاتر جدیدی پلمب و عملیات آن مدت را در دفاتر جدید ثبت کند، تأخیر ثبت عملیات در این مدت موجب غیرقانونی شناختن دفاتر نخواهد بود.

تبصره 3- جرائم موضوع این ماده باید به همراه مالیات و در صورت عدم شمول مالیات به طور مجزا در مهلت مقرر برای مطالبه مالیات توسط ماموران تشخیص مربوط مورد مطالبه قرار گیرد و چنان چه دفاتر بعداً مورد قبول هیئت حل اختلاف مالیاتی واقع شود، هیئت مزبور مکلف است موارد تعلق جریمه و میزان آن را در رای صادره مشخص نماید.

تبصره 4- در مورد موسسات جدید التاسیس تاخیر ثبت دفاتر برای اولین سال تأسیس تا سی روز از تاریخ ثبت شخص حقوقی و یا تاریخ شروع به کار سایر اشخاص مجاز خواهد بود.

تبصره – اشتباهات حساب حاصل در ثبت عملیات در صورتی که بعداً در اثناء عملیات سال مربوط مورد توجه واقع و به اصطلاح آن در دفتر مبادرت و مستندات آن ارائه شود به اعتبار دفاتر خللی وارد نخواهد کرد.

تبصره – حکم این ماده در مورد استفاده از دفاتر ثبت و پلمب شده لغایت سال 1367 در صورت عدم مغایرت نوع با مقررات موضوع قانون مالیات های مستقیم مصوب اسفند ماه 1366 نیز جاری است.

تبصره - نگاهداری دفتر روزنامه واحد برای ثبت کلیه عملیات و یا دفاتر روزنامه متعدد برای هر طبقه یا طبقاتی از آن ها امکان پذیر است از قبیل دفتر روزنامه صندوق، دفتر روزنامه بانک و دفاتر روزنامه غیرنقدی مانند خرید و فروش نسیه و اقساطی و یا دفتر روزنامه دو یا چند مورد از حساب ها.

آیین نامه نحوه تنظیم و تحریر و نگاهداری دفاتر موضوع تبصره یک ماده 95 قانون مالیات های مستقیم مصوب 1366/12/03 که در تاریخ 1367/12/28 به تصویب وزیر امور اقتصادی و دارایی رسیده است.
کلیات
ماده 1- مقررات این آیین نامه شامل مودیانی است که در موعد مقرر در قانون مالیات های مستقیم مصوب 1366/12/03 مجلس شورای اسلامی، ترازنامه و حساب سود و زیان و یا حسب مورد حساب درآمد و هزینه و حساب سود و زیان خود را با رعایت مقررات مربوط تسلیم می نمایند.

ماده 10- مودیانی که دفتر روزنامه و کل نگاهداری می نمایند باید کلیه عملیات مالی پولی و محاسباتی و مودیان مجاز به نگاهداری دفتر مشاغل (دفتردرآمد و هزینه) باید هرگونه درآمد و هزینه و خرید و فروش دارایی های قابل استهلاک خود را طبق مقررات این آیین نامه حسب مورد در دفاتر مربوط ثبت کنند ولو آنکه برای نگاهداری حساب از ماشین های مکانیکی یا الکترونیکی و کارت های حساب استفاده شود.

ماده 11- مودیان مجاز به نگاهداری دفتر مشاغل می توانند تمام یا قسمتی از درآمدهای روزانه را تحت یک شماره ردیف در دفتر ثبت نمایند مشروط بر اینکه در ستون شرح دفتر، نوع و تعداد آن ها را قید و اگر درآمدی متکی به اسناد و مدارک باشد مشخصات آن را نیز در ستون مزبور درج نمایند در صورتی که اقلام درآمد هزینه و خرید دارایی های قابل استهلاک متکی به اسناد و مدارک باشند مودیان مذکور بایستی پس از ثبت موارد در دفتر مشاغل، اسناد و مدارک مربوط را به ترتیب شماره ردیف دفتر و به نحوی که برای رسیدگی ماموران تشخیص مالیات قابل استفاده باشد نگاهداری نمایند.

ماده 12- در مواردی که دفتر روزنامه و کل نگاهداری می شود کلیه عملیات مالی و پولی موسسه و در موارد نگاهداری دفتر مشاغل کلیه درآمدها و هزینه ها و خرید و فروش دارایی های قابل استهلاک باید در همان روز انجام حسب مورد در دفتر روزنامه یا مشاغل ثبت گردد.

ماده 13- کلیه عملیات ثبت شده در دفاتر روزنامه هر ماه باید حداکثر تا پانزدهم ماه بعد به دفتر کل نقل شود.

ماده 14- موسساتی که دارای شعبه هستند مکلفند با توجه به روش های حسابداری خود خلاصه عملیات شعبه یا شعب خود را در صورتی که دارای دفاتر پلمب شده باشند، لااقل سالی یک بار و در غیر این صورت ماه به ماه در دفاتر مرکز موسسه ثبت کنند.

ماده 15- پلمب دفاتر ضمن سال مالی مشروط بر اینکه تا تاریخ پلمب هیچ گونه عمل مالی و پولی صورت نگرفته باشد هم چنین تأخیر پلمب تا حد مجاز مقرر در تبصره های سه و چهار ماده 12 این آیین نامه در مورد دفتر روزنامه یا حسب مورد دفتر مشاغل و ماده 13 این آیین نامه در مورد دفتر کل، موجب غیر قانونی شناختن دفاتر نخواهد بود.

ماده 16- اشخاصی که حساب های خود را در دفتر مشترک روزنامه و کل نگاهداری می کنند، مکلفند برای ثبت عملیات خود دفتر کل جداگانه نیز نگاهداری کنند.

ماده 17- مودیان مشمول این آیین نامه مکلفند برای هر سال مالیاتی دفتر یا دفاتر جدید ثبت و پلمب نمایند و در صورت استفاده از دفاتر ثبت و پلمب شده نانویس سال یا سال های قبل موظفند ظرف 30 روز از تاریخ شروع سال مالیاتی جدید مراتب را با ذکر مشخصات دفاتر مزبور به حوزه مالیاتی ذیربط اعلام نمایند.

ماده 18- مودیانی که از سیستم های مکانیکی یا الکترونیکی استفاده می نمایند موظفند حداقل ماهی یکبار خلاصه اسناد داده شده به ماشین های مکانیکی یا الکترونیکی را در دفتر روزنامه ثبت و حداکثر ظرف مهلت تعیین شده در ماده 13 این آیین نامه به دفتر کل منتقل کنند و علاوه بر این به منظور تسهیل رسیدگی باید آیین نامه یا دستورالعمل های کار ماشین و برنامه های آن را در اختیار مأموران رسیدگی قرار دهند.

ماده 19- اعمال زیر در دفترنویسی ممنوع است:
الف– قلم زدن مندرجات دفاتر قانونی و نوشتن بین سطور و حاشیه آن ها
ب – تراشیدن و پاک کردن مندرجات دفاتر قانونی
ج – محو یا ناپدیدکردن مندرجات دفاتر با رنگ یا جوهر یا هرگونه وسایل شیمیایی و نظایر آن ها
د- جای سفید گذاشتن در هر صفحه بیش از حد معمول در دفاتر قانونی و هم چنین سفید ماندن تمام یا یک یا چند صفحه از دفاتر روزنامه و مشاغل در اثناء عملیات
ه- بستانکار شدن حساب های نقدی و بانکی

ماده 2- دفاتر قانونی مشمول این آیین نامه عبارتست از کلیه دفاتر روزنامه و کل اعم از مشترک یا جدا از یکدیگر و دفتر مشاغل (دفتر درآمد و هزینه) که قبل از ثبت هرگونه عملیات حسابداری در آن ها، دفاتر روزنامه و کل مطابق مقررات مواد 11 و 12 قانون تجارت مصوب سال 1311 از طرف نماینده اداره ثبت اسناد و دفتر مشاغل از طرف ادارات امور اقتصادی و دارایی ذیربط امضا و پلمب گردیده و به فارسی تحریر شده باشد.

ماده 20- تخلف از تکالیف مقرر در این آیین نامه در موارد زیر موجب رد دفاتر می باشد:
الف – در صورتی که دفاتر ارائه شده به نحوی از پلمب خارج شده و یا فاقد یک یا چند برگ باشد.
ب – عدم ثبت یک یا چند فعالیت مالی و پولی در دفاتر به شرط احراز
ج– تقدم ثبت یک یا چند معامله نسبت به تاریخ وقوع آن ها
د- ثبت تمام یا قسمتی از یک فعالیت در حاشیه
ه- ثبت تمام یا قسمتی از یک فعالیت (آرتیکل) بین سطور
و- تراشیدن و پاک کردن مندرجات دفاتر به منظور سوء استفاده
ز- جای سفید گذاشتن بیش از حد معمول در صفحات و سفید ماندن تمام صفحه در دفتر روزنامه و دفتر مشاغل به منظور سوء استفاده به استثنای موارد مذکور در تبصره ماده 19 این آیین نامه
ح– محو کردن مندرجات دفاتر با وسایل شیمیایی
ط– ناپدید کردن مندرجات دفاتر با رنگ یا جوهر و نظایر آن ها به منظور سوء استفاده
ی– بستانکار شدن حساب های بانکی و نقدی، مگر اینکه حساب های بانکی با صورتحساب بانک مطابقت نماید و با بستانکار شدن حساب های بانکی یا نقدی ناشی از تقدم و تأخیر حساب ها یا دریافت و پرداخت باشد که در این صورت موجب رد دفتر نیست
ک – تأخیر تحریر دفتر روزنامه و دفتر مشاغل زاید بر حد مجاز مقرر در تبصره های 2 و3 و4 ماده 12 و تأخیر تحریر دفتر کل زاید بر حد مقرر در ماده 13 و تأخیر تحریر زاید بر حد مقرر در ماده 18 این آیین نامه
ل– عدم ثبت خلاصه عملیات شعب در دفاتر مرکز طبق مقررات ماده 14 این آیین نامه
م– عدم ارائه آیین نامه یا دستورالعمل های کار ماشین و برنامه های آن در مورد اشخاصی که از سیستم های مکانیکی یا الکترونیکی استفاده می نمایند.
ن– اشتباه حساب حاصل در ثبت عملیات موسسه در صورتی که نسبت به اصلاح آن طبق مقررات تبصره ماده 10 این آیین نامه اقدام نشده باشد.
س– استفاده از دفاتر نانویس سال یا سال های قبل در صورتی که مشخصات آن ها در مهلت مقرر در ماده 17 این آیین نامه به حوزه مالیاتی ذیربط اعلام نشده باشد.
ع – عدم ارائه یک یا چند جلد از دفاتر ثبت و پلمب شده (ولو نانویس)

ماده 21- موارد مذکور در زیر در صورتی که دفاتر و اسناد و مدارک مودی مورد قبول مأموران تشخیص یا حسب مورد هیئت موضوع بند 3 ماده 97 قانون مالیات های مستقیم و یا هیئت های حل اختلاف مالیاتی قرار گیرد، موجب تعلق جریمه می باشد.
الف– قلم زدن مندرجات دفاتر قانونی در هر مورد دویست ریال و حداکثر ده هزار ریال
ب– ثبت تمام یا قسمتی از یک فعالیت (آرتیکل) بین سطور یا در حاشیه در هر مورد پنج هزار ریال
ج– تراشیدن و پاک کردن مندرجات دفاتر در هر مورد ده هزار ریال
د- محو کردن مندرجات دفاتر با وسایل شیمیایی در هر مورد پنجاه هزار ریال
ه - ناپدید کردن مندرجات دفاتر با رنگ یا جوهر و نظایر آن ها در هر مورد بیست هزار ریال
و- جای سفید گذاشتن در صفحات دفتر روزنامه و دفتر مشاغل بیش از حد مجاز مقرر در این آیین نامه در هر مورد پنج هزار ریال
ز- سفید ماندن تمام صفحه در دفاتر روزنامه و مشاغل، غیر از موارد مجاز مقرر در این آیین نامه به ازاء هر صفحه سی هزار ریال
ح– بستانکار شدن حساب های نقدی و بانکی، غیر از موارد مجاز مقرر در این آیین نامه برای هر مورد پنج هزار ریال
ط– در دفاتر قانونی بیش از حد مجاز مقرر در این آیین نامه برای هر مورد پنج هزار ریال
ی– در ثبت عملیات موسسه در هر مورد دو هزار ریال و حداکثر بیست هزار ریال
ک– عدم ارائه دفاتر ثبت و پلمب شده مربوط به سال مالیاتی مورد رسیدگی به ازاء هر جلد دفتر یکصد هزار ریال
ل– عدم رعایت مقررات موضوع تبصره 2 ماده 1 این آیین نامه یکصد هزار ریال

ماده 3- دفتر روزنامه دفتری است که اشخاص حقوقی یا حقیقی کلیه عملیات مالی و پولی خود را اعم از خرید و فروش و دیون و مطالبات و ظهرنویسی و هرگونه فعالیتی که ایجاد دین یا طلب کند و نیز عملیات محاسباتی را به تاریخ وقوع و سایر عملیات را که طبق اصول حسابداری و عرف متداول دفترداری در پایان دوره مالی برای تنظیم حساب سود و زیان و ترازنامه لازم است بلااستثناء به ترتیب در آن ثبت کنند.

ماده 4- دفتر کل دفتری است که کلیه عملیات ثبت شده در دفتر یا دفاتر روزنامه برحسب سرفصل یا کدگذاری حساب ها در صفحات مخصوص آن ثبت می شود به ترتیبی که نتیجتاً تنظیم حساب سود و زیان و ترازنامه از آن امکان پذیر باشد.

ماده 5- دفتر مشترک روزنامه و کل دفتری است که برای حساب های مورد نیاز موسسه بر طبق اصول متداول دفترداری متضمن ستون های سرفصل حساب باشد به طوری که با ثبت و نگاهداری دفتر مذکور بتوان نتایج تمام عملیات را از آن استخراج و حساب سود و زیان و ترازنامه تهیه کرد.

ماده 6- دفتر مشاغل (دفتر درآمد و هزینه) دفتری است که لااقل متضمن ستون هایی برای درج تاریخ، شرح موضوع، درآمد و هزینه و دارایی های قابل استهلاک باشد اقلام مذکور به ترتیب تاریخ وقوع در آن ثبت گردد به طوری که در پایان سال تعیین جمع درآمد و هزینه شغلی مودی و نتیجتاً تنظیم حساب سود و زیان از آن امکان پذیر باشد.

فصل دوم - سایر دفاتر و مدارک حساب
ماده 7- دفتر معین دفتری است که برای تفکیک و مجزا ساختن هر یک از حساب های دفتر کل برحسب مقتضیات و شرایط حساب ممکن است نگاهداری شود کارت های حساب در حکم دفاتر معین است.

ماده 8- کارت ها یا اوراق چاپ شده که با دست تکمیل می شوند، سیستم کارتی و اوراق چاپ شده که توسط ماشین های حسابگر مکانیکی یا الکترونیکی تهیه می شوند برحسب مورد سیستم های مکانیکی یا الکترونیکی نامیده می شوند.

ماده 9- برگ یا مدرک حساب یا سند حسابداری عبارت از نوشته ای است که در آن یک یا چند مورد از عملیات مالی و پولی و محاسباتی انجام شده به حساب هایی که حسب مورد بدهکار یا بستانکار گردیده تجزیه می شوند و چنین مدرکی پس از امضاء مرجع ذیصلاح و صدور آن قابل ثبت در دفاتر معین و روزنامه و کل است.